Trong hành trình phát triển du lịch cộng đồng, vai trò của người dân bản địa được xác định là yếu tố then chốt. Họ không chỉ là chủ thể lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống mà còn là lực lượng quan trọng tham gia trực tiếp vào hoạt động làm du lịch, tạo sinh kế và bảo tồn di sản. Hiện nay, ở nhiều bản làng vùng cao của tỉnh, văn hóa dân tộc không tồn tại dưới dạng hiện vật trưng bày trong các bảo tàng mà hiện diện sống động trong đời sống hằng ngày của người dân. Tại làng đá Khuổi Ky, xã Đàm Thủy, người Tày vẫn duy trì lối sống trong những ngôi nhà sàn cổ bằng đá, giữ gìn các làn điệu hát Then, đàn tính, các nghi lễ truyền thống và phong tục tập quán đặc trưng. Ở xóm Hoài Khao, xã Quang Thành, đồng bào Dao Tiền gìn giữ kỹ thuật in sáp ong trên vải thổ cẩm, một nghề truyền thống đang hồi sinh mạnh mẽ nhờ được đưa vào phục vụ khách du lịch.

Sự gắn bó bền chặt giữa con người và văn hóa bản địa đã tạo ra những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng biệt. Người dân không chỉ giữ gìn các giá trị cho thế hệ sau mà còn chủ động “trình diễn” bản sắc dân tộc như một phần của hoạt động du lịch cộng đồng. Thay vì chỉ đón khách đến tham quan, họ tổ chức các chương trình trải nghiệm như làm hương truyền thống tại xã Phúc Sen, giao lưu văn nghệ với các làn điệu dân ca, dạy cách nấu món ăn đặc sản địa phương hay hướng dẫn du khách tham gia phiên chợ vùng cao để hiểu hơn về nếp sống sinh hoạt của đồng bào.

Chị Nguyễn Hồng Nhung, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: Khi tham gia du lịch cộng đồng tại Cao Bằng, tôi thật sự rất bất ngờ trước sự thân thiện, mến khách của bà con. Tôi cùng người dân đi chợ phiên, nấu ăn, làm nông và thậm chí còn thử dệt vải truyền thống. Cảm giác giống như được trở thành một thành viên trong gia đình chứ không đơn thuần chỉ là khách du lịch. Không khí yên bình, cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ và những câu chuyện đời thường của người dân khiến chuyến đi trở nên vô cùng đáng nhớ.

Mỗi người dân chính là một “hướng dẫn viên” đem những nét đẹp đến gần hơn với du khách

Một trong những minh chứng rõ nét cho vai trò trung tâm của người dân trong phát triển du lịch là mô hình homestay. Tại xóm Khuổi Khon, xã Bảo Lạc, nơi sinh sống của đồng bào Lô Lô, nhiều hộ gia đình đã tu sửa lại nhà sàn truyền thống để đón khách, phục vụ ăn uống, lưu trú và tổ chức các tour trải nghiệm bản làng. Mỗi năm các hộ làm du lịch cộng đồng tại đây có thể tăng thêm thu nhập nhờ dịch vụ homestay và bán sản phẩm thủ công. Không chỉ tạo thu nhập, mô hình này còn giúp người dân nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa, đồng thời góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo tại địa phương.

Từ những lợi ích thiết thực, ngày càng có nhiều cộng đồng dân tộc tại Cao Bằng tham gia vào hoạt động du lịch. Người dân được chính quyền hỗ trợ đào tạo kỹ năng giao tiếp, kỹ thuật phục vụ du lịch, hướng dẫn xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với bản sắc địa phương. Sự đồng hành giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân đang tạo nên những mô hình du lịch bền vững. Tại nhiều địa phương, chính quyền hỗ trợ đầu tư nhà cộng đồng, cải tạo đường giao thông, đồng thời kết nối với các tổ chức xây dựng du lịch xanh gắn với bảo vệ rừng và giữ gìn tri thức bản địa.

Không dừng lại ở việc tạo sinh kế, việc người dân chủ động tham gia làm du lịch giúp thay đổi tư duy và nâng cao vị thế của họ trong xã hội. Nếu như trước đây, văn hóa dân tộc chỉ được nhìn nhận như những di sản bị động, cần bảo tồn, thì nay chính người dân đã biết khai thác giá trị văn hóa đó một cách chủ động, sáng tạo. Bằng việc trở thành hướng dẫn viên, nghệ nhân biểu diễn, người kể chuyện di sản… họ đã và đang trở thành những “đại sứ” văn hóa đưa hình ảnh Cao Bằng đến gần hơn với bạn bè trong nước và quốc tế. 

Khánh Duy

Báo Cao Bằng điện tử - baocaobang.vn - Đăng ngày 22/9/2025