Lễ hội cầu ngư ở Thanh Khê thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham gia và trải nghiệm văn hóa đặc sắc của vùng biển. Ảnh: Đoàn Gia Huy

Tiếp cận rộng rãi với công chúng

Đà Nẵng được xem là trung tâm kinh tế - văn hóa của miền Trung - Tây Nguyên, lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa dân gian đặc sắc. Những giá trị này nằm ở phong tục, tập quán, lễ hội, tín ngưỡng, nghệ thuật diễn xướng, tri thức dân gian... của các tộc người cùng sinh sống trên địa bàn.

Sau khi sáp nhập, thành phố Đà Nẵng như một “bảo tàng văn hóa sống”, nơi truyền thống và hiện đại bổ sung cho nhau. Các làng nghề cổ, lễ hội truyền thống, điệu múa của người miền núi, tri thức biển của ngư dân hay ký ức làng xã ven sông… tạo nên một hệ sinh thái văn hóa đa dạng, vừa quen thuộc vừa không ngừng chuyển động.

Bà Đinh Thị Trang, Chủ tịch Hội Văn hóa dân gian thành phố cho biết, trong hơn hai thập kỷ qua, các cơ quan văn hóa, viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nghiên cứu địa phương đã nỗ lực sưu tầm, phục dựng và bước đầu xây dựng nền tảng tư liệu văn hóa dân gian khá đa dạng. Một số công trình góp phần làm sáng tỏ các giá trị như tập tục, tín ngưỡng, lễ hội, làng nghề truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, hay di sản giao thoa Việt - Chăm, Việt - Hoa... Những chương trình phục dựng lễ hội truyền thống, số hóa tư liệu di sản và các hoạt động du lịch cộng đồng ở Hòa Bắc, Mân Thái, Nam Ô… từng bước đưa văn hóa dân gian xứ Quảng vào đời sống đương đại.

“Những tri thức dân gian sưu tầm được hoàn toàn có thể trở thành chất liệu cho sản phẩm thiết kế và thủ công mỹ nghệ, phim tài liệu, hoạt hình, game văn hóa, sân khấu dân gian đương đại, sách minh họa và sản phẩm giáo dục, tour du lịch trải nghiệm theo chủ đề “văn hóa biển”, “văn hóa Cơ Tu”, “văn hóa tâm linh”… Điều này không chỉ nâng cao giá trị kinh tế của di sản mà còn làm tăng tính hấp dẫn, tạo cơ hội để văn hóa dân gian tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ”, bà Trang chia sẻ.

Tuy nhiên, hiện nay một số loại hình văn hóa dân gian đứng trước nguy cơ đứt gãy khi nghệ nhân lớn tuổi dần qua đời, trong khi lớp trẻ lại ít mặn mà với vốn tri thức bản địa. Bên cạnh đó, việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, đặc biệt là vào công nghiệp văn hóa còn khá khiêm tốn.

Vì vậy, việc hỗ trợ nghệ nhân, mở rộng cơ chế đãi ngộ, khuyến khích truyền dạy trong cộng đồng và nhà trường hết sức cần thiết. Đặc biệt, các mô hình du lịch cộng đồng dựa vào di sản ở Hòa Bắc, Tây Giang, Tiên Phước, Hội An… cần được tổ chức bài bản để cộng đồng vừa bảo tồn vừa hưởng lợi từ di sản của chính mình.

Ông Đỗ Thanh Tân, Hội Văn hóa dân gian thành phố cũng cho rằng, Đà Nẵng đang hướng đến phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững. Việc khai thác văn hóa dân gian phải tránh thương mại hóa, tránh sân khấu hóa quá mức, đồng thời phải gắn bảo tồn với giáo dục cộng đồng và giữ gìn tính chân thực của đời sống dân gian.

Phát triển du lịch văn hóa trải nghiệm

Để khai thác giá trị di sản trong phát triển công nghiệp văn hóa, đặc biệt là phát triển du lịch văn hóa trải nghiệm, nhà nghiên cứu Hồ Xuân Tịnh, Hội Di sản văn hóa Đà Nẵng cho rằng, nếu di sản văn hóa gắn với công nghiệp văn hóa, giá trị kinh tế sẽ được mở rộng từ du lịch văn hóa sang thiết kế sáng tạo, phim ảnh - truyền thông, nghệ thuật biểu diễn, sản phẩm văn hóa - thủ công mỹ nghệ cao cấp…

Thành phố có thể tổ chức chương trình “Phố nghệ thuật truyền thống” ở khu vực chợ đêm, phố đi bộ ven sông Hàn; đồng thời tổ chức “Không gian văn hóa biển” tại các bãi biển Mỹ Khê, Mân Thái, Thọ Quang như biểu diễn hát bả trạo trong khung cảnh nghi lễ mô phỏng lễ cầu ngư, tạo sản phẩm du lịch đêm mang đậm tinh thần dân gian miền biển. Bên cạnh đó, việc thực hiện các mô hình biểu diễn tương tác như giới thiệu trích đoạn tuồng 30 phút, kết hợp phần “hướng dẫn du khách tập hóa trang, thử làm diễn viên tuồng”...

Hiện nay, thành phố định hướng phát triển bài chòi gắn kết với trình diễn đường phố để tạo điểm nhấn du lịch, thu hút du khách đến thưởng thức sắc màu văn hóa đa dạng và độc đáo. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, các nghệ nhân bài chòi chủ động tìm kiếm, kết nối để trình diễn bài chòi ở nhiều địa điểm, địa phương và bối cảnh khác nhau. Đặc biệt, tại không gian đô thị, bài chòi đang đứng trước những thách thức lớn từ sự đa dạng của các loại hình nghệ thuật và âm nhạc đương đại.

Về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thanh Xuyên, Hội Văn nghệ dân gian thành phố cho rằng, nếu như Hội An thành công trong xây dựng thương hiệu văn hóa bài chòi như một sản phẩm du lịch của phố cổ, thì những địa điểm còn lại chưa thật sự khai thác hết tiềm năng của bài chòi. Xu hướng làm giàu giá trị văn hóa bài chòi dựa trên nền tảng văn hóa địa phương sẽ thúc đẩy các nghệ sĩ sáng tạo câu thai, cách thức trình diễn để tiếp thêm sức sống cho nghệ thuật bài chòi trước sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình nghệ thuật đương đại.

“Tại Hội An, bài chòi phố cổ phụ thuộc chủ yếu vào nguồn khách du lịch. Những biến động nhỏ về thị trường và thời tiết cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng trình diễn. Do đó, xu hướng phát huy di sản bài chòi theo mục tiêu phát triển du lịch cộng đồng cần có nhiều thời gian để hoàn thành và phụ thuộc vào chiến lược phát triển du lịch của địa phương”, bà Xuyên nhận định.

Đoàn Gia Huy

Báo và phát thanh, truyền hình Đà Nẵng - baodanang.vn - Đăng ngày 10/01/2026