Đó chính là biểu hiện sống động của một mô hình văn hoá mới: mô hình văn hoá cộng đồng - nơi nghệ thuật hòa vào đời sống và đời sống trở thành một phần của nghệ thuật.

Nghệ thuật của cộng đồng

Mỗi dịp cuối tuần, tại phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP Hồ Chí Minh) hay khu vực hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội), hình ảnh quen thuộc là những nhóm nhạc đường phố, các câu lạc bộ khiêu vũ, nhóm nhảy hiện đại, thậm chí là những nghệ sĩ dân gian biểu diễn đàn tranh, sáo trúc, đàn bầu giữa không gian mở. Khán giả không phải là người mua vé - họ là những người qua đường, du khách, hay cư dân sống quanh khu vực - nhưng lại chính là “linh hồn” tạo nên sức sống cho những buổi diễn ấy.

Biểu diễn nghệ thuật ở Phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: Xuân Hoa

Từ âm nhạc, múa, đến nghệ thuật trình diễn, tất cả cùng chung một tinh thần: đưa văn hoá trở về với cộng đồng. “Nghệ thuật không chỉ nằm trong nhà hát. Khi nó hiện diện ở nơi công cộng, nó chạm được vào trái tim nhiều người hơn” - nghệ sĩ đàn bầu trẻ Nguyễn Ngọc Khánh chia sẻ sau buổi biểu diễn tại phố đi bộ.

Không gian công cộng vì thế trở thành “sân khấu mở”, nơi mọi người đều có thể tham gia, chia sẻ và sáng tạo. Đó là xu hướng đang được nhiều đô thị lớn trên thế giới thúc đẩy, và Việt Nam cũng không nằm ngoài dòng chảy này.

Trong bối cảnh đô thị hoá nhanh, người dân ngày càng có nhu cầu tìm kiếm những “khoảng dừng” giữa nhịp sống hối hả. Các mô hình văn hoá cộng đồng - như phố đi bộ, công viên văn hoá, chợ đêm nghệ thuật, không gian sáng tạo - ra đời để đáp ứng nhu cầu đó.

Tại Hà Nội, mô hình “Phố nghệ thuật Phùng Hưng” từng gây ấn tượng mạnh khi biến dãy vòm cầu cũ thành không gian triển lãm, trưng bày, biểu diễn. Hay như tại Đà Nẵng, “Không gian âm nhạc công viên Biển Đông” mỗi cuối tuần thu hút hàng nghìn người đến thưởng thức các ban nhạc trẻ trình diễn miễn phí. Ở TP Hồ Chí Minh, dự án “Sân khấu học đường và cộng đồng” của Nhà hát Tuổi Trẻ giúp các vở diễn mang hơi thở truyền thống đến với sinh viên, người lao động.

Hướng đến thành phố du lịch văn hoá

Nhiều chuyên gia nhận định, mô hình văn hoá cộng đồng không chỉ mang ý nghĩa giải trí mà còn có giá trị kinh tế và xã hội sâu sắc. Khi người dân tham gia nhiều hơn vào các hoạt động nghệ thuật, mức độ gắn kết xã hội tăng lên, góp phần giảm căng thẳng, cải thiện sức khỏe tinh thần, và nuôi dưỡng niềm tự hào địa phương.

Về mặt kinh tế, các không gian văn hoá cộng đồng còn kích thích du lịch văn hoá và kinh tế sáng tạo. Chỉ riêng khu vực hồ Hoàn Kiếm, sau khi tổ chức phố đi bộ kết hợp biểu diễn nghệ thuật, lượng du khách tăng 15-20%, kéo theo doanh thu của hàng quán và dịch vụ tăng đáng kể.

Tuy vậy, để mô hình này phát triển bền vững, cần có chính sách quy hoạch và hỗ trợ rõ ràng. Việc tổ chức biểu diễn ngoài trời phải đảm bảo hài hòa giữa yếu tố nghệ thuật và quản lý trật tự đô thị, đồng thời tạo điều kiện cho nghệ sĩ có không gian biểu diễn hợp pháp, được khuyến khích sáng tạo.

Nhạc sĩ Ngọc Thịnh - hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho rằng: Chính những mô hình văn hoá cộng đồng như vậy đang giúp “đưa nghệ thuật trở lại với đời sống”. Theo ông, khi âm nhạc, múa, hay những trò chơi dân gian vang lên giữa phố phường, đó không chỉ là hoạt động biểu diễn - mà là cách để cộng đồng cùng nhau sống chậm lại, lắng nghe nhau nhiều hơn. Mô hình văn hoá cộng đồng giúp nghệ sĩ và khán giả tìm thấy điểm gặp gỡ, khơi dậy niềm tự hào và tình yêu văn hoá Việt trong chính không gian quen thuộc của họ.

Trong định hướng phát triển các đô thị hiện đại, văn hoá không chỉ là một lĩnh vực, mà là nền tảng của phát triển bền vững. Mô hình văn hoá cộng đồng, với bản chất cởi mở, gắn kết và gần gũi, chính là con đường để đưa văn hoá trở lại trung tâm của đời sống đô thị. Khi người dân cảm nhận nghệ thuật ngay nơi họ sống, khi âm nhạc, múa, kịch, trò chơi dân gian… trở thành nhịp đập tự nhiên của phố phường, thì khi ấy, văn hoá không còn là khái niệm xa xỉ - nó đã trở thành chất keo gắn kết con người và thành phố.

Giữa nhịp sống vội vàng của đô thị, những mô hình văn hoá cộng đồng giống như nhịp thở để con người được dừng lại, cảm nhận, và sẻ chia. Đó không chỉ là nơi biểu diễn, mà là nơi con người tìm lại bản sắc, sự đồng điệu và cảm xúc nhân văn.

Văn Thanh

Báo Đại Đoàn Kết - daidoanket.vn - Đăng ngày 29/10/2025