Quảng Ninh hiện có 8 Di tích quốc gia đặc biệt là: Danh lam thắng cảnh Vịnh Hạ Long, Khu di tích lịch sử Bạch Đằng, Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử, Khu di tích lịch sử nhà Trần, Khu di tích lịch sử đền Cửa Ông - Cặp Tiên, Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đảo Cô Tô, Thương cảng Vân Đồn và Di tích kiến trúc - nghệ thuật đình Trà Cổ.

Vịnh Hạ Long là di tích quốc gia đặc biệt được công nhận đợt đầu tiên của Việt Nam vào năm 2009

Các di tích quốc gia đặc biệt không chỉ tạo xung lực phát triển cho địa phương nơi chúng hiện diện, mà còn góp phần thúc đẩy mạnh mẽ nền kinh tế toàn tỉnh, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch. Tiêu biểu trong đó phải kể tới Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Theo Quyết định số 1272/QĐ-TTg ngày 12/8/2009 của Thủ tướng Chính phủ, Vịnh Hạ Long cùng với 8 di tích khác trên cả nước là những di tích quốc gia đặc biệt đầu tiên được công nhận của Việt Nam.

Di tích quốc gia đặc biệt không chỉ là một danh hiệu khẳng định giá trị độc đáo, tiêu biểu, không thể thay thế của Vịnh Hạ Long trong kho tàng di sản Việt Nam, mà còn tạo cơ sở pháp lý cho việc ưu tiên đầu tư, gìn giữ, phục hồi hệ sinh thái và giá trị văn hóa trên vịnh. Ông Vũ Kiên Cường, Trưởng BQL Vịnh Hạ Long cho biết 30 năm qua (1994-2024) đã có trên 56,3 triệu lượt khách tham quan Vịnh Hạ Long. Còn theo ông Nguyễn Văn Tuấn, nguyên Tổng Cục trưởng Tổng cục Du lịch Việt Nam, Vịnh Hạ Long không chỉ tạo ra sự khởi sắc của du lịch Quảng Ninh, mà còn tạo động lực lan tỏa cho kinh tế cả tỉnh.

Những di tích quốc gia đặc biệt mang trong mình danh hiệu của UNESCO như Vịnh Hạ Long có giá trị quảng bá rộng rãi trên toàn cầu, được đông đảo du khách quốc tế biết tới và ghé thăm, là thỏi nam châm hút khách đến với Quảng Ninh, Việt Nam và là điểm đến không thể bỏ lỡ của du khách trên hành trình du lịch quốc tế. Khu di tích - danh thắng Yên Tử hiện là một trong những di tích quốc gia đặc biệt của Quảng Ninh nằm trong Quần thể di tích - danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đang được đệ trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới, cũng được kỳ vọng sẽ đón lượng du khách tăng lên đáng kể so với hiện nay.   

Du khách chiêm bái tại chùa Đồng (Yên Tử) vào mùa xuân

Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh: Cứ mỗi lần UNESCO công bố danh sách là mỗi lần quảng cáo miễn phí mang tính chất toàn cầu, mang đến sự tiếp cận mới. Hàng ngàn con người có thể lần đầu tiên nghe đến cái tên của những địa điểm này và nỗ lực khám phá nơi này hoặc thêm những địa điểm mới này vào danh sách sẽ đi của mình.

Mỗi năm, Khu di tích và danh thắng Yên Tử đón hơn 1 triệu lượt du khách tham quan, chiêm bái và nếu được công nhận là di sản thế giới, di sản “2 trong 1” này sẽ được nâng tầm và dự định đón lượng khách tham quan tăng gấp nhiều lần. Trước hết là phường Yên Tử, nơi có di tích hiện diện sẽ được hưởng lợi, tiếp đến là cộng đồng dân cư khu vực lân cận. Đặc biệt là cơ hội kết nối 2 di tích quốc gia đặc biệt Hạ Long - Yên Tử để tạo nên một hành trình du lịch đa dạng, với xuyên suốt trải nghiệm từ thiên nhiên tươi đẹp với giá trị địa chất, địa mạo ngoạn mục đến giá trị văn hóa đặc sắc, mở ra hành trình tìm về nơi phát tích thiền phái Trúc Lâm mang đậm bản sắc Việt.

Ngoài Hạ Long, Yên Tử, các di tích quốc gia đặc biệt còn lại của Quảng Ninh mỗi năm chưa đón tới 1 triệu lượt khách. Dù lượng khách đón được còn khiêm tốn so với tiềm năng, giá trị văn hóa, lịch sử độc đáo của các di tích, song cần ghi nhận rằng tất cả các di tích này đều đã được nghiên cứu, nhận diện giá trị, ghi danh, được bảo vệ đặc biệt, ở mức độ cao nhất của quốc gia. Duy trì, làm tốt công tác bảo tồn văn hóa, gắn di sản văn hóa vật thể với các di sản văn hóa phi vật thể tại chính những di tích này để làm dày thêm giá trị văn hóa chính là bước đi đầu tiên, tạo tiền đề để Quảng Ninh nghiên cứu sâu hơn, xây dựng sản phẩm du lịch độc đáo, đặc trưng trong tương lai. Những di tích quốc gia đặc biệt với giá trị được công nhận đã, đang và sẽ là kho tàng vô giá để Quảng Ninh phát triển kinh tế di sản một cách bền vững.

Đào Linh

Báo Quảng Ninh điện tử - baoquangninh.vn - Đăng ngày 03/7/2025