Từ sớm tinh mơ, ông Phạm Vũ Ánh (Phó Giám đốc Vườn quốc gia Xuân Thủy) đã chờ sẵn chúng tôi ở bến đò. Chiếc ca-nô của Vườn quốc gia Xuân Thủy chầm chậm lách qua bụi cây ven bờ để rời bến, đi ngược ra cửa sông.

Dọc con nước, rừng cây sú vẹt, trang, bần với những bông hoa bần chua đang mùa nở rộ, rực rỡ tím hồng. Dưới những tán cây rậm rạp là vô số thùng ong được các hộ nuôi ong địa phương và các tỉnh lân cận đưa về lấy mật.

Chiếc ca-nô len lỏi dưới những tán rừng ngập mặn rồi xuyên thẳng ra cửa sông Ba Lạt, nơi có các luồng lạch thủy triều vô cùng phức tạp, sóng lớn, phải tay lái già lâu năm mới dám đi qua.

Ông Phạm Vũ Ánh chỉ sang doi đất bên kia bờ, cho biết đó là cồn Vành thuộc tỉnh Hưng Yên (trước kia là huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình), phía bên này là cồn Lu thuộc tỉnh Ninh Bình (trước kia là huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định), cửa Ba Lạt là đoạn cuối cùng trên hành trình sông Hồng hòa mình vào biển.

Xa xưa, Ba Lạt là cửa ngõ đường thủy quan trọng vào thành Thăng Long (Hà Nội); ngày nay, cửa sông này là ranh giới tự nhiên giữa hai vùng đất Ninh Bình và Hưng Yên.

Anh Ngô Đức Đang (xã Giao Minh, tỉnh Ninh Bình), người có 30 năm nuôi đầm quảng canh thả tôm, cua, cá tại khu ngập mặn này cho biết, mỗi độ hè về, cả vùng đất ngập mặn rộn ràng, tấp nập người dân đi bắt cáy mật, don, vẹm, móng tay; thương lái đổ xô về thu mua; hàng trăm thùng ong được đưa tới lấy mật hoa; các chủ đầm cũng bắt đầu vào mùa thả giống gối vụ cho tháng tới.

Gia đình anh đầu tư xây cửa cống lớn để lấy nước, thức ăn tự nhiên từ cửa sông, cửa biển vào đầm, thế nên tôm, cua, cá ở 6ha đầm quảng canh của gia đình có chất thịt ngọt, thơm tự nhiên hơn loại được nuôi hoàn toàn từ thức ăn công nghiệp.

Có những bận, để lấy được nguồn nước tốt, nhiều phù du dinh dưỡng, anh phải canh nước cả tháng trời mới dám mở cửa cống cho nước chảy vào đầm. Những lúc ấy, chỉ cần sơ sẩy, để lọt vệt nước xấu, nước không đủ độ mặn, nước nhiễm thuốc trừ sâu từ nội đồng chảy ra là có thể làm chết cả đầm, tiền bạc công sức cả mùa vụ thành con số không.

Những mô hình nuôi đầm quảng canh tôm, cua, cá ở vùng đất ngập mặn Xuân Thủy bao năm nay là nguồn sinh kế cho người dân địa phương, tiết kiệm chi phí, mang lại chất lượng thủy sản cao, ít tác động, gây hại đến tự nhiên.

Trung bình một năm, mỗi hộ nuôi đầm ở đây cũng thu về từ vài trăm triệu đến một tỷ đồng. Trên địa bàn có hàng chục vựa thu mua hải sản. Chỉ tính riêng vựa đầu mối của ông Phạm Văn Hiệt ở xã Giao Hòa, mỗi ngày thu mua hơn 5 tạ các loại hàu, vẹm, cáy mật rồi phân loại đóng gói đưa tới các nhà hàng.

Nhu cầu nhập hải sản khu vực này rất cao, vào mùa cáy mật, người dân chỉ cần vài tiếng đi bắt cũng được độ dăm cân bán cho thương lái giá từ 110 đến 120 nghìn đồng/kg, thu nhập trung bình 200-500 nghìn đồng/ngày, có ngày cả triệu đồng.

(Ông Phạm Văn Hiệt, xã Giao Hòa, tỉnh Ninh Bình)

Ông Hiệt cho biết, nhu cầu nhập hải sản khu vực này rất cao, vào mùa cáy mật, người dân chỉ cần vài tiếng đi bắt cũng được độ dăm cân bán cho thương lái giá từ 110 đến 120 nghìn đồng/kg, thu nhập trung bình 200-500 nghìn đồng/ngày, có ngày cả triệu đồng.

Người dân các xã Giao Minh, Giao Hòa, Giao Phúc có nhiều kiểu đất ngập nước như bãi triều có rừng ngập mặn, bãi triều lầy không có rừng ngập mặn, đầm tôm, dải cát, các cồn, sông nhánh và lạch triều.

Ở mỗi kiểu hệ sinh thái lại có đặc trưng riêng về điều kiện môi trường sống, về nơi cư trú dẫn tới các đặc trưng về quần xã sinh vật.

Giám đốc Vườn quốc gia Xuân Thủy Doãn Cao Cường chia sẻ, với hệ sinh thái đa dạng, Vườn quốc gia Xuân Thủy ghi nhận có nhiều quần xã thực vật và 386 loài động vật không xương sống đáy cỡ lớn. Đây là những loài nhiệt đới phân bố rộng ở ven biển phía tây Thái Bình Dương. Đặc biệt, Vườn quốc gia Xuân Thủy được ví như “ga chim quốc tế” cho các loài chim nước di cư, trong đó có nhiều loài quý hiếm như Rẽ mỏ thìa, Choắt mỏ thẳng đuôi đen, Cò mỏ thìa, Vịt đầu đen...

Với hệ sinh thái đa dạng, Vườn quốc gia Xuân Thủy ghi nhận có nhiều quần xã thực vật và 386 loài động vật không xương sống đáy cỡ lớn. Đây là những loài nhiệt đới phân bố rộng ở ven biển phía tây Thái Bình Dương. Đặc biệt, Vườn quốc gia Xuân Thủy được ví như “ga chim quốc tế” cho các loài chim nước di cư, trong đó có nhiều loài quý hiếm như Rẽ mỏ thìa, Choắt mỏ thẳng đuôi đen, Cò mỏ thìa, Vịt đầu đen...

(Giám đốc Vườn quốc gia Xuân Thủy Doãn Cao Cường)

Ông Doãn Cao Cường cho hay, khảo sát thực địa ghi nhận 222 loài chim, trong đó có 166 loài di cư. Vào mùa đông, chim di cư tránh rét từ phương bắc xuống trú đông, dịp hè thu chim di cư tránh nóng từ phương nam như các loài giang sen, bồ nông từ các tỉnh phía nam và Campuchia chọn nơi đây làm nơi tránh nóng trong vòng đời di cư hằng năm.

Đặc biệt, vào tháng 3/2023, một nhóm các chuyên gia về bảo tồn đã phát hiện loài mèo cá tại khu vực này. Đây là loài được Liên minh quốc tế Bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên (IUCN) xếp vào nhóm loài nguy cấp theo Sách đỏ Việt Nam năm 2007.

Bà Nguyễn Thị Tươi, Chi bộ xóm 3, xã Giao Minh cho biết, hàng tháng chi bộ đều họp đánh giá về hoạt động của các ngành nghề ở địa phương; tổ chức hội nghị tuyên truyền về bảo tồn rừng ngập mặn, phát triển sinh kế bền vững, nhờ thế mà ý thức giữ gìn môi trường, bảo vệ động vật hoang dã, bảo vệ rừng tự nhiên của bà con rất cao.

Đến với Vườn quốc gia Xuân Thủy, vùng đất ngập mặn trải qua hàng trăm năm lịch sử, hình thành từ phù sa màu mỡ của sông Hồng, khách tham quan có thể chứng kiến sự đổi thay của cuộc sống ngư dân miền biển, nơi từng là một trong 10 địa phương đầu tiên đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao nhưng vẫn gìn giữ được nét hoang sơ của rừng ngập mặn.

Sự nỗ lực ấy xứng đáng được đền đáp với danh hiệu “Vườn di sản ASEAN” mà Vườn đang làm thủ tục để sớm được công nhận.

Trung Hạnh

Nguồn: Báo Nhân Dân