Đền Khánh Vân thờ Vi Hùng Thắng nguời Lục Ngạn một tướng thời Trần có công giúp Trần Triều chống giặc Nguyên - Mông ở thế kỷ 13. Vi Hùng Thắng là con cụ Phúc Tính và bà Từ Duyên của họ Vi ở làng vải Kim Sơn, huyện Lục Ngạn.  Ông được sánh cùng Yết Kiêu, Dã Tượng, Phạm Ngũ Lão và các tướng khác. Sau được vinh phong tước quận công nên dân gọi là đền Quan Quận. Đền Khánh Vân thuộc loại hình lưu niệm danh nhân để ghi công Vi Hùng Thắng nguời con ưu tú của Lục Ngạn đã có công giết giặc cứu nước. Đền Khánh Vân nguyên xưa không còn.

Ngôi đền hiện nay mới được tu dựng lại trên nền đất cũ  theo các cụ nơi đây chính là mảnh đất chôn cất ông, chính là mộ của ông. Đền được bố cục theo kiểu chữ đinh, chính giữu đền có tượng Vi Hùng  Thắng ở tư thế ngồi. Ngoài ra, trong đền còn thờ các tướng cùng thời ông có công như Yết Kiêu, Dã Tượng, Phạm Ngũ Lão.

Cạnh đền phía bên phải là Chùa  Khánh Vân. Quân thể di tích đền Chùa Hánh Vân là địa chỉ tâm linh quan trọng của người dân trong vùng. Hơn 20 năm về trước, nơi đây từng là một phế tích hương tàn, khó lạnh, cây cối ung tùm. Để di tích được khang tranh, tố hảo như ngày nay, có phần đồng góc không nhỏ của cụ Lê Thị Phúc và một số cụ cao niên ở trong vùng. Riêng cụ Phúc là người đã có hơn 30 năm góp nhặt, tiết kiệm từng đồng tiền lẻ để thu bổ di tích.

Với mong muốn quê hương có một nơi tâm linh để nhân dân trong vùng tu tâm và thờ phụng, cụ Phúc đứng ra xin phép chính quyền dừng lại ngôi đền và chùa, chân đền móng di tích cụ làm vơi thờ bự.  Năm 1993, cụ Phúc đã cùng một số người trong hội Phật giáo của địa khuân đứng ra vận động, quyền góp tiền của công sức để phục dựng lại ngôi đền, sau đó là dựng chùa thờ Phật trên nền móng cũ. Với việc làm ý nghĩa đó, sau hơn 30 năm qua, khu di tích Đền Chùa Khánh Vân từ phế tích đài đã trở thành cụm di tích tâm linh với Đền, Chùa, Nhà mẫu, Tháp, Sân vườn.

Chùa Khánh Vân nằm trong một khuôn viên rộng lớn. Chùa nhìn hướng Nam, được xây dựng theo phong cách kiến trúc truyền thống, bao gồm Nghi môn chùa, Tháp chuông, Đài phật, Tòa Tam bảo, Nhà thờ Tổ, nhà Mẫu và các nhà phụ trợ.

Chúa Khánh Vân là ngôi chùa có kiến chúc độc đáo, ngoại thất được đắp nề trang trí theo chủ đề Tứ linh, tứ quý. Các bộ vì kèo trong chùa được trang trí bằng các mảng chạm khắc Tứ linh, tứ quý.  Nội thất của chùa được trang hoàng bằng các bức cửa võng, hoành phi, câu đối được chạm trổ tinh vi, sơn son thếp vàng lộng lẫy.

Lễ hội Đền – chùa Khánh Vân hàng năm được tổ chức vào ngày 19/2 âm lịch với nhiều nội dung phong phú đặc sắc. Phần lễ có nghi thức dâng hương, tế lễ cầu an, lễ rước kiệu Tướng quân Vi Hùng Thắng. Phần hội, tổ chức thi bày mâm lễ dâng hương đẹp giữa các khu phố, thi đấu thể thao và trò chơi dân gian nhằm ôn lại truyền thống đánh giặc, tinh thần thượng võ, đồng thời tưởng nhớ đến người Anh hùng đã có công với quê hương, đất nước.

Nguồn: Báo Bắc Ninh