Căn cứ vào bản Thần tích - Thần sắc của làng Vân Hội và tư liệu liệu tại Bảo tàng Vĩnh Phúc: thần Quý Minh là một trong Tam thánh Tản Viên, khi tham gia đánh quân Thục Phán giữ chức Chỉ huy sứ hữu tướng quân; Thần Linh Dong cùng là vị tướng đã cùng tham gia đánh quân Thục Man, lập nhiều chiến công.

Sau khi đánh thắng quân Thục, tướng Linh Dong đi tuần các đồn binh, bất ngờ hóa gần vùng Thăng Long sau này. Vua Hùng vô cùng thương tiếc, sắc cho các làng nơi ngài đóng quân lập đền thờ phụng, trong đó có xã Vân Hội, huyện Yên Lạc, tỉnh Sơn Tây và sắc phong cho ngài là Linh Dong Vũ Phụ Trung Dực Uy Hiển Đàn Ứng Tôn Thần Nguyên tặng Đoan Túc Dực Bảo Trung Hưng Trung đẳng thần.

Vị nhân thần Tòng Thiên là nam tướng, tên húy là Tích, tham gia cuộc khởi nghĩa của Nhị vua Hai Bà Trưng, có nhiều chiến công hạ thành Lũy Lâu.  

Đình Vân Hội khởi dựng vào đầu thế kỷ 19, có quy mô kiến trúc bề thế, mới được phục hồi theo kiểu dáng kiến trúc truyền thống tiêu biểu của đình làng Bắc Bộ. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đình bị phá hủy hoàn toàn, các hiện vật trong đình bị thất lạc nhiều, một số được gửi sang đền Vân Hội. Đến năm 2020, chính quyền địa phương và nhân dân thập phương đã phát tâm công đức phục dựng đình Vân Hội theo kiến trúc cũ với quy mô khang trang và bề thế bằng nguồn vốn xã hội hoá.

Tòa đại đình gồm đại bái và hậu cung có kết cấu kiểu chữ “Đinh”, 4 mái uốn đầu đao, lợp ngói mũi hài, giữa bờ nóc đắp nề “lưỡng long chầu nguyệt”, đầu bờ nóc đắp con kìm kiểu rồng, bờ dải gắn nghê, các các đầu đao gắn đầu rồng.

Tòa đại bái 3 gian 2 chái, ba gian chính điện lắp bộ cửa bức bàn, hai đầu hồi mở sáu cửa sổ chữ “thọ” để thông gió. Trong đại bái đặt ban thờ công đồng, bộ bát bửu, ngựa thờ, giá chống, giá chiêng, trong hậu cung đặt ban thờ, 3 ngai thờ 3 vị thành hoàng.

Nghi môn đình Vân Hội

Bức hoành phi  “Thượng Đẳng Linh Thần”. Ảnh: Anh Tú

Ban thờ, ngai thờ và bài vị Tam vị thành hoàng

Hai cỗ kiệu bát cống thời Nguyễn

Án gian cổ còn lưu giữ lại được ở đình. Ảnh: Anh Tú

Lễ hội của đình làng được tổ chức vào ngày  10 tháng Giêng (âm lịch hàng năm) gọi là tiệc khai xuân (tiệc sinh thần), ngoài ra còn có các ngày sinh, ngày hóa của các vị Thành hoàng.

Đình Vân Hội được UBND tỉnh Vĩnh Phúc xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh vào ngày 29/12/2023.

Tiến Dũng

Nguồn: Văn hóa &Phát triển