Truyền rằng, vào đời Hùng Vương thứ 6, trước nạn xâm lược của giặc Ân, các vị chiêu mộ dân binh trong vùng dấy binh, đánh đuổi giặc ngoại xâm, giữ yên bờ cõi, phò Vua, bảo vệ đất nước. Trên đường dẫn binh đánh giặc, Tam  vị dừng chân ở đất Thứa, đào giếng lấy nước nuôi quân (nay còn giếng nguồn nước không bao giờ cạn, Sau khi giặc Ân thảm bại, ngày khải hoàn, Vua luận công ban thưởng, phong chức tước, tam vị nhân thần Hùng Liệt, Hùng Dũng, Hùng Đô trở về khao quân trên núi rồi cùng hoá một ngày, dân làng Thứa gọi là núi Vua. Sau này, nhân dân lâp miếu thờ để ghi ơn đức, khói hương mãi mãi.

Đình Thứa Thượng khởi dựng vào thời Hậu Lê, cách biệt hẳn khu dân cư, thế đứng của đình thuộc thế âm, phía trước đình là một gò cao án toàn mặt tiền, phía sau là khu đồng trũng - là dòng chảy xưa của sông Phan.

Đình nằm dưới tán hàng muỗm cổ thụ 200 năm tuổi, gồm nghi môn, sân đình, đại đình. Tòa Đại đình Đại bái 3 gian, 2 dĩ nối liền với hậu cung 2 gian kiểu chữ “đinh”.

Trên câu đầu bên phải đại đình còn dòng lạc khoản: “Cảnh Hưng tứ thập niên cửu nguyệt nhị thập nhật”, tức ngày 20 tháng 9 năm 1779 dựng đình. Đình đã qua 2 lần trùng tu lớn (năm 1936 và năm 2002) nhưng vẫn giữ nguyên phong cách kiến trúc thời Hậu Lê. Các bộ vì kiểu “chồng rường” và “thượng rường hạ bẩy” được đặt trên 4 hàng cột gỗ lim, đường kính 0,50m, chân chân tảng đẽo gọt công phu

Đình được trang trí bằng các mảng chạm khắc nghệ thuật dân gian trên tất cả các cấu kiện gỗ như Đầu dư, hoành, bẩy, các bức cốn mê, cốn nách, xà rồng, cửa võng theo các chủ đề: Rồng - phượng và các đề tài chim muông, hoa lá, cùng cảnh sắc thiên nhiên phong vân vần vũ.

Đình Thứa Thượng có hai ngày tiệc chính của làng là ngày mồng 10 tháng Giêng và ngày mồng 10 tháng 9 hàng năm.

Đình Thứa Thượng được nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1994.

Đình Thứa với bốt Thứa, giếng Ngọc, núi Vua, ao Bạch…hình thành nên một hệ thống di tích quý, gắn kết với những truyền thuyết và sự thật lịch sử về bản anh hùng ca dựng và giữ nước của vùng đất Tam Dương, là tiền đề cho những định hướng về một không gian, du lịch tín ngưỡng - lịch sử và sinh thái đặc thù của miền trung du Vĩnh Phúc.

Nguồn: Sở VH-TT-DL Phú Thọ