Chùa Quỳnh Lâm là di tích có giá trị quan trọng thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần tại Đông Triều, có vai trò to lớn đối với lịch sử Phật giáo Trúc Lâm và Phật giáo Việt Nam, không chỉ có giá trị tinh thần đối với người dân Quảng Ninh nói riêng, cả nước nói chung. Ngay từ sớm, di tích chùa Quỳnh Lâm đã được Bộ Văn hóa, Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích lịch sử, nghệ thuật cấp quốc gia tại Quyết định số 2009/QĐ-VHTT, ngày 15/11/1991.

Theo sử sách ghi lại, chùa Quỳnh Lâm được xây dựng từ thời Lý Thần Tông và tọa lạc trên sườn núi Tiên Du nằm trong hệ thống triền đồi chạy từ núi Yên Tử, Ngọa Vân xuống đồng bằng, trên một khu đất đắc địa về phong thủy: Tả có Thanh Long, Hữu có Bạch Hổ, trước có hồ nước mang ý nghĩa tụ thủy, tụ linh, tụ phúc; phía Bắc chùa là một bến sông lớn, phía Tây có dòng sông to uốn lượn. Bốn góc chùa có bốn gò đất cao được coi là “Bốn mắt Rồng” tứ trấn xuyên thấu tâm sinh, hội tụ linh khí cho chùa.

Đến thời Trần, do có vị trí là cửa ngõ kết nối trung tâm Phật giáo Yên Tử, Ngọa Vân, Hồ Thiên với các ngôi chùa khác trong vùng và các chùa ở vùng đồng bằng Bắc Bộ nên chùa được mở rộng và đầu tư xây dựng thành một trung tâm Phật giáo quan trọng.

Chùa Quỳnh Lâm được coi là Học viện Phật giáo đầu tiên của nước Đại Việt thời nhà Trần, nổi tiếng với bức tượng Phật Di Lặc - là một trong “An Nam tứ đại khí” đó là Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm, Tháp Báo Thiên, Chuông Quy Điền và Vạc Phổ Minh. Chùa Quỳnh Lâm là một trong những di tích quan trọng bậc nhất trong quần thể Khu di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới vào tháng 7/2025.

Những năm qua, được sự quan tâm của tỉnh, các nhà hảo tâm, nhân dân và du khách thập phương, các doanh nghiệp, đặc biệt là sự tâm huyết của Hòa Thượng Thích Đạo Quang người đã có hơn 40 năm trụ trì tại Chùa; Chùa Quỳnh Lâm được khôi phục trở lại và hiện là một trong những ngôi chùa gỗ lớn vào bậc nhất ở khu vực phía Bắc, Sự bề thế, nguy nga thể hiện qua quần thể 3 tòa điện lớn với tổng diện tích lên tới hơn 1.000m², được dựng lại trên nền móng chùa xưa, với những vật liệu truyền thống, có sự nối tiếp, chọn lọc; Điểm nhấn của chùa Quỳnh Lâm là bức tượng Phật ngọc Thích Ca Mâu Ni trọng lượng khoảng 3,5 tấn, cao 2,2 mét cùng chiếc chuông bằng đồng lớn treo tại đây có niên đại 200 năm, được đúc khi trùng tu, tôn tạo chùa vào thời nhà Nguyễn.

Lễ hội chùa Quỳnh Lâm được tổ chức góp phần xây dựng, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa, dân tộc và truyền thống lịch sử văn hóa tín ngưỡng địa phương và đón chào nhân dân, phật tử, du khách thập phương hành hương về chốn tổ dâng nén hương thơm nơi cửa Phật để cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhà nhà được ấm no hạnh phúc.

Lương Quang Thọ

Nguồn: Báo Nhân Dân