Thuở nhỏ, Đào Quang chịu khó học hành, ông giỏi cả văn lẫn võ. Bạn bè cùng lứa rất mến mộ ông. Để kiếm kế sinh nhai, Đào Quang đã đến trang Cựu Đôi (thị trấn Tiên Lãng ngày nay) dạy học, học trò theo học rất đông.

Khi Nhị vua Hai Bà Trưng nổi dậy đánh đuổi Tô Định, đức ông Đào Quang coi đây là nơi thời cơ giết giặc, cứu nước. Ông bàn với 3 người bạn ở Cựu Đôi là Hoàng Công Đường, Nguyễn Công Châu và Trần Công Các vận động học trò và dân làng tuyển mộ được một đội dân binh kéo về Mê Linh giúp Nhị Chúa Bà. Đội nghĩa binh Cựu Đôi lập nhiều chiến công.

Sau thắng lợi, tướng Đào Quang xin Trưng Vương cho về trang Cựu Đôi tiếp tục dạy học. Sau khi ông qua đời, nhân dân lập miếu thờ để tưởng nhớ Đức ông. Về sau đức ông được các triều đại phong làm thành hoàng làng, nghìn năm hương khói.

Đình Cựu Đôi kết cấu hình chữ đinh gồm 5 gian tiền đường, 3 gian hậu cung, vì kèo kiểu “giá chiêng, con chồng đấu thuận”.

Mảng trang trí ở đình Cựu Đôi phong phú, đa dạng, đề tài không đăng đối mà vẫn hài hòa. Một bên mô tả những con vật thuộc tứ linh, bên kia lại mô tả các con vật đời thường như cò lội đầm sen, cua, cá…bên trái có chữ triện tròn, nhưng ở bên phải là chữ triện vuông. Mảng chạm bong trên thân bẩy của gian từ đường có chỗ cảnh cá chép hóa rồng, có chỗ lại là cảnh tôm, cua giữa đồng.

Điều đó khiến chúng ta liên tưởng tới có 2 hiệp thợ làm ngôi đình Cựu Đôi và tài năng sáng tạo của họ rất đáng khâm phục.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Những hiện vật lịch sử còn lại có ý nghĩa quan trọng, làm tăng giá trị của ngôi đình:

- Tượng tướng Đào Quang ngồi trong khám thờ rực rữ sơn son thếp vàng với đầy đủ mũ, áo, cân đai, bối tử phẩm phục của một vị quan triều đình.

- Đôi câu đối kiểu lòng máng ca ngợi chiến thắng của Nhị vua Hai Bà Trưng và tấm lòng yêu nước của tướng lĩnh Cựu Đôi.

- Một quả chuông đồng cỡ lớn cao tới 2,2mét, đúc đời Cảnh Thịnh thứ 7 (1799) triều Tây Sơn.

Đình Cựu Đôi là một công trình kiến trúc nghệ thuật một di tích lịch sử thờ tướng Đào Quang, có công đánh giặc trong cuộc khởi nghĩa Nhị vua Hai Bà Trưng đánh đuổi Tô Định. Đức ông Đào Quang còn là người thấy của nhiều thế hệ học trò làng Cựu Đôi và quanh vùng. Đình được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử quốc gia năm 1991.

Theo Hải Phòng Di tích,Danh thắng xếp hạng quốc gia-Bảo tàng HP