Đình Ngọc Canh thờ lục vị Thành hoàng làng triều đại Ngô Quyền là Thiên Sách Vương Ngô Xương Ngập, Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn, Linh Quang Thái Hậu Dương Thị Như Ngọc, A Lữ Nương Nương Dương Phương Lan - vợ thứ của Ngô Quyền,  Thị Tùng phu nhân Phạm Thị Uy Duyên, vợ hoàng tử Ngô Xương Ngập, Đông Ngạc đại thần Đỗ Cảnh Thạc, danh tướng triều đại Ngô Vương Quyền.

Đình Ngọc Canh xưa thuộc làng Ngọc Canh - tổng Hương Canh - huyện An Lãng - trấn Sơn Tây. Đình Ngọc Canh nhìn hướng Tây Nam, nằm ở trung tâm thôn Ngọc Canh. Phía trước đình là chùa Cả và Đình Hương Canh.

Hiện đình không còn giữ được ngọc phả nên theo kiến trúc, các mảng chạm khắc và những câu chuyện lưu truyền thì đình Ngọc Canh được xây dựng cùng thời với đình Hương Canh, thời Hậu Lê - triều vua Lê Hiển Tông niên hiệu Cảnh Hưng, năm 1740–1786.  Đình Ngọc Canh còn lưu giữ bản chạm nổi chữ Hán có nội dung:

“Niên hiệu Gia Long thứ 12, năm Quý Dậu, ngày 26 tháng 10 đặt cây nóc như cũ. Sửa lại thổ mộc năm Giáp Tuất. Ngày 15 tháng 5, hoàn thành yên ổn, tốt đẹp". Đình được trùng tu trong 2 năm 1813 và 1814.

Đình được xây dựng vào cuối thế kỷ 18 trên nền một ngôi đình cũ; Tòa Tiền đường dựng năm 1769; Tòa Bái dường dựng năm 1813 – 1814, năm 1820 tô vẽ sơn son thếp vàng; Năm 1903, làm mới tòa Hậu cung; Năm 2009 được trùng tu. Đình được kiến trúc kiểu chữ Vương, ba toà Tiền tế, Trung tế, Hậu cung được nối liền với nhau bằng gian ống muống (Thiêu hương).

Bộ khung đình được chế tác hoàn toàn bằng gỗ lim, bao gồm có tất cả 96 cột cái và cột quân. Các cột cái ở đại đình có đường kính lên tới 2m40 vào cao gần 6m. Các vì nóc kiểu “chồng rường, giá chiêng” vì nách kiểu “chồng rường, kẻ ngồi, xà nách, bẩy hiên”.

Nghi môn đình

Sân đình và tòa Tiền đường

Tòa Tiền đường với kiến trúc đặc sắc

Ban thờ trong tòa Trung đường

Bức chạm "Tiên ông"

Bức chạm Lễ hội

Chạm lộng đầu rồng trên đầu dư

Bức chạm "đánh cờ"

Bức chạm "Hát múa trước cửa quan"

Bức chạm "Dựng cột buồm"

Bức chạm "Đi săn"

Đình Ngọc Canh nổi bật với nghệ thuật chạm khắc gỗ kết hợp của hai thời kỳ Lê Nguyễn. Những mảng chạm mang tính ước lệ và quy chuẩn ở đời Nguyễn được kết hợp đan xen với nét tự do của điêu khắc đời Lê sau các lần trùng tu một cách hài hòa.

Đình Ngọc Canh có rất nhiều bức chạm khắc (chạm lộng) lớn nhỏ được ghép thành các mảng lớn trong đình. Các bức chạm tại đây được chạm khắc đẹp đẽ, được thể hiện trên các thành phần kiến trúc như đầu dư, xà, bẩy, rường và các bức cửa võng tại Tiền đường và Trung đường.

Các bức chạm có thể phân thành từng lớp với nội dung khác nhau, hoặc đan xen nhau, lấy hình tượng rồng làm chủ đạo…Nội dung của các bức chạm miêu tả cảnh về cõi trần và cõi tiên, về tự nhiên và về cảnh sinh hoạt đời thường.

Hoạt cảnh cõi trần và cõi tiên trong các tích truyện, thần thoại: Tại đây có các chạm khắc phản ảnh con người và tự nhiên là một, cõi trần và cõi tiên là một, ví như “Tiên cưỡi rồng”, “Người cưỡi rồng”… Ngoài ra còn có vô số các chạm khắc từ các loài linh vật như: Long, ly, quy, phụng, đến các loài vật gần gũi với người như trâu, chim, cá…

Rồng là linh vật được chạm khắc nhiều với hình tượng như: “Đầu rồng”, “Ổ rồng”,“Tứ linh quần tụ”..đặc biệt là hình tượng rồng trang trí ở bộ cửa võng với ổ rộng hàng trăm con uy nghiêm với hàng ngàn đao mác.

Những mảng chạm khắc ở đình Ngọc Canh thiên về tả cảnh lao động, những thú vui hàng ngày trong nông thôn. Các bức cốn đã thể hiện thực tế cuộc sống của nhân dân ta nửa cuối thế kỷ 17, như các bức chạm: “Hội làng”, “Dựng cột buồm”, “Uống rượu”, “Đánh cờ”, “Hát cửa nhà quan”……. Với lối bố cục chặt chẽ, hài hoà, đường nét phóng khoáng tự do, khắc hoạ từng chi tiết thể hiện rõ tình cảm, cá tính của từng nhân vật trong bức chạm để rồi có một tác phẩm hoàn hảo, mang nội dung tư tưởng sâu sắc, thể hiện cao độ đề tài định trước. Tất cả những điều đó đã chứng tỏ nghệ thuật kiến trúc của đình Ngọc Canh đã đạt tới đỉnh cao nghệ thuật kiến trúc cổ truyền.

Các bức chạm thể hiện bốc cục chặt chẽ, hài hoà, đường nét phóng khoáng tự do, khắc hoạ được tình cảm, cá tính của từng nhân vật. Người ta cũng nhận thấy sự khác biệt về nội dung chạm khắc của đình Ngọc Canh thiên về miêu tả cảnh cuộc sống thường nhật, còn đình Hương Canh lại thiên về miêu tả cảnh lễ hội.

Ngoài ra, đình Ngọc Canh còn lưu giữ được nhiều di vật cổ có giá trị như: sắc phong (từ thời Hậu Lê đến cuối thời Nguyễn), đại tự, án thư, lư hương, hoành phi, sắc phong, kiệu thờ, cửa võng…

Lễ hội Đại tế của đình Ngọc Canh được tổ chức vào ngày 15 tháng Hai, lễ Thượng điền 15 tháng Bảy, lễ Hạ điền 15 tháng Mười (Âm lịch). Đình Ngọc Canh được xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc Gia năm 1984.

Nguồn: Du lịch Phú Thọ