Nam Hải Đại vương là vị thần “Vĩnh Công Đại vương” hay “Bát Hải Đại vương” được thờ tại đền Đồng bằng (đền vua cha Bát Hải) tại xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ. Theo thần tích đền Đồng Bằng, Trang An Cố là quê mẹ của Vĩnh Công Bát Hải.

Đức Nam Hải Đại Vương có tên là Phạm Hải. Nghe tin vua Hùng tìm người hiền tài ra giúp nước giúp dân, Ngài đã cùng 2 em trai, con trai và các hầu cận cùng tham gia đánh giặc bảo vệ vùng biển. Ngài được vua sắc cho cai quản toàn bộ vùng vùng duyên hải, tại đây ngài đã chiêu dân lập ấp, trị thủy trị bệnh giúp dân, bảo vệ bình yên 8 cửa biển phía Đông Lạc Việt. Khi Ngài hóa, vua Hùng sắc phong ngài là “Vĩnh Công Đại vương Tối Thượng Đẳng Linh Thần”, giao cho dân địa phương muôn đời thờ phụng.

Đình An Cố được khởi dựng vào khoảng năm 1527 – 1528, thời nhà Mạc, là một trong những ngôi đình cổ nhất ở các huyện ven biển duyên hải Bắc bộ. Hậu chủ hưng công là Tiến sĩ Nguyễn Thế Ân. Tương truyền ông là một bậc thâm viễn, một chính khách nhìn xa, trông rộng, khởi đầu là môn khách cho thế tử Lê Y, con của Cẩm Giang Vương Lê Sùng, sau trở thành cận thần của vua Lê Chiêu Tông. Sau ông theo Mạc Đăng Dung.

Trước đó, Nguyễn Thế Ân vâng mệnh vua Lê Chiêu Tông  định xây thêm một điện lớn ở kinh thành Thăng Long. Việc chuẩn bị gần hoàn tất thì xảy ra biến loạn, vua Mạc đăng quang, hạ chiếu xây dựng Dương kinh tại Thuỷ Nguyên - Hải Phòng. Trung quan Nguyễn Thế Ân xin đưa công trình đang làm dang dở ở Thăng Long về để trả nghĩa cho dân An Cố và ngoại tổ đã cưu mang ông thuở thiếu thời.

Vì điện cũ chưa xong, mới hoàn tất hai vì trung tâm, còn hai vì hồi vì mải lo việc nước, Trung quan cấp tiền cho dân An Cố lo viêc hoàn tất. Các cánh thợ địa phương không đủ tài theo được phong cách các vì đã hoàn tất nên đình An Cố còn có hai vì cạnh trung tâm không được chạm khắc gì cả.

Kiệt tác kiến trúc điêu khắc thời Lê - Mạc

Đình An Cố có bố cục hướng Tây, về phía ao đình. Đình gồm Nghi môn, Sân đình, Đại đình và các nhà phụ trợ khác.

Đình An Cố có tầm vóc một đại điện (vì thiết kế cho đại điện ở Kinh thành). Đại đình bố cục kiểu chữ Đinh gồm Tiền đường và Hậu Cung. Tiền đường 7 gian, 2 dĩ; Kết cấu đình kiểu chồng rường. Các cột hiện nay phần lớn là các cột từ thời dựng đình với 500 năm tuổi. Mặt tiền và phía sau lắp các bộ cửa gỗ. Hai đầu hồi đình xây gạch.

Tòa Hậu cung (hay Hậu điện) 3 gian, đầu hồi bít đốc, 2 mái.

Các mảng chạm khắc trong đình An Cố như hòa vào làm một với giải pháp kiến trúc. Trong đình An Cố, các bức chạm được để mộc theo các chủ đề truyền thống về Cõi trần và cõi tiên; Tự nhiên, Cảnh lễ hội, Đời sống thường nhật mà tập trung vào cảnh Tự nhiên. Tứ linh (Long, ly, quy, phượng), Tứ quý (Mai, Lan, Cúc, Trúc), hoa lá cách điệu.

Trong khoảng 56 mảng chạm khắc, rồng là linh vật được chạm khắc nhiều nhất, khoảng trên 500 con, theo đề tài Đầu rồng, ổ rồng, long cuốn thủy. Hình tượng rồng được đặc biệt chạm khắc trên các bộ cửa võng 2 lớp tại phía trước Hậu điện.

Ngoài rồng còn có các bức chạm về nghê (ly hay lân), phượng với đủ tư thế như chầu, bay, nhảy múa, cùng các bức chạm miêu tả con vật như hổ, khỉ, chuột đồng….

Đình An Cố còn lưu giữ được 13 đạo sắc phong, nhiều đồ thờ tự, y phục tế lễ quý giá. Hội làng An Cố tổ chức vào ngày 15/11 hàng năm. 

Đình An Cố và chùa Keo (Vũ Thư) là hai di tích đầu tiên của tỉnh Thái Bình được nhà nước xếp hạng di tích quốc gia năm 1962.

Nguồn: Báo và đài phát thanh truyền hình Hưng Yên