Những hồi trống chiêng rộn vang kết hợp với những điệu múa uyển chuyển tạo nên bầu không khí sôi động của lễ hội làng Thổ Hà. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam 

Làng Thổ Hà (trước thuộc xã Vân Hà, thị xã Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, nay thuộc phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh). Lễ hội làng Thổ Hà diễn ra từ ngày 20 - 22 tháng Giêng âm lịch hằng năm nhằm tưởng nhớ, tri ân các bậc tiền nhân, thành hoàng làng và ông tổ nghề gốm. Lễ hội là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc như: lễ rước kiệu hoành tráng, hát quan họ trên sông, trên sân đình, chèo thuyền bắt vịt, và tục mở cửa đón khách độc đáo.

Ngay từ sáng sớm, không gian quanh Đình Thổ Hà đã rực rỡ cờ hội, cờ ngũ sắc và dòng người trẩy hội tấp nập. Tiếng trống hội vang lên từng hồi giục giã, hòa cùng tiếng nói cười rộn ràng tạo nên bầu không khí xuân náo nức. Người dân trong làng diện trang phục truyền thống, chuẩn bị cho các nghi thức rước kiệu và tế lễ - những nghi lễ quan trọng nhất của lễ hội.

Đông đảo người dân và du khách hồ hởi tham gia lễ hội làng Thổ Hà. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Các bà, các cô lớn tuổi làng Thổ Hà đánh chiêng mở đường, dẫn đầu đoàn rước kiệu tiến về đình làng trong không khí trang nghiêm của lễ hội. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Các thanh niên khỏe mạnh của làng Thổ Hà rước lễ vật là một con bò tiến về đình trong tiếng trống chiêng rộn ràng. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Sau nghi thức dâng hương trong đình, đoàn rước kiệu bắt đầu xuất phát trong tiếng trống, tiếng chiêng và lời xướng trang nghiêm. Đoàn rước gồm các bô lão, đội tế nam quan - nữ quan, đội cờ, đội trống cùng đông đảo người dân địa phương. Những chiếc kiệu sơn son thếp vàng được khiêng đi chậm rãi qua các con ngõ cổ của làng, thu hút đông đảo người dân đứng hai bên đường theo dõi và chắp tay thành kính.

Khung cảnh lễ rước càng trở nên sinh động khi các đoàn người mặc áo the, khăn xếp, áo dài truyền thống sải bước trong nhịp trống rộn ràng. Những lá cờ hội tung bay trong gió xuân, xen giữa những bức tường gạch đỏ và mái ngói cổ kính của làng gốm xưa, tạo nên bức tranh lễ hội đậm chất văn hóa Kinh Bắc.

Người dân làng Thổ Hà hóa trang thành các nhân vật đại tướng, quân lính theo phong cách tuồng cổ khi tham gia đoàn rước lễ. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Một nghệ sĩ tuồng hóa trang chuẩn bị cho vở diễn phụ vụ ngày hội làng. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Một bậc cao niên trong làng cẩn thận chỉnh sửa lại trang phục cho các thành viên đoàn rước kiệu. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Các nhân vật đại tướng trong trang phục tuồng cổ tay cầm thanh long đao đi đầu đoàn rước. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Hình ảnh các vị đại tướng với thanh long đao lớn làm toát lên không khí hào hùng của lễ hội Thổ Hà. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam 

Sau nghi lễ rước truyền thống, người dân và đại biểu tham dự tiếp tục tập trung tại sân đình để dự lễ công bố quyết định và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt đối với quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với địa phương, ghi nhận giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa lâu đời của hệ thống di tích này.

Quần thể di tích Thổ Hà bao gồm đình, chùa và từ chỉ - những công trình tiêu biểu phản ánh đời sống tín ngưỡng và truyền thống khoa bảng của vùng đất Kinh Bắc. Trong đó, đình Thổ Hà được xem là một trong những ngôi đình cổ có kiến trúc nghệ thuật đặc sắc của vùng Bắc Bộ, với nhiều mảng chạm khắc gỗ tinh xảo mang đậm phong cách nghệ thuật thế kỷ XVII. Qua nhiều thế kỷ, các công trình này vẫn được người dân gìn giữ, trùng tu và bảo tồn như một phần linh hồn của làng.

Hai em nhỏ hóa thân thành Tiên đồng – Ngọc nữ cùng với ba ông Tam Đa “Phúc, Lộc, Thọ” tham gia đoàn rước lễ hội Thổ Hà. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Các bé gái làng Thổ Hà mặc áo tứ thân truyền thống gánh những gánh hoa nhỏ theo đoàn rước lên đình. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Các thiếu nữ Thổ Hà duyên dáng trong tà áo dài truyền thống đội tháp hoa và lễ vật rước lên đình làng. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam 

Thiếu nữa Thổ Hà duyên dáng đi dự hội làng trong trang phục truyền thống áo tứ thân, khăn mỏ quạ. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Việc quần thể di tích Thổ Hà được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt không chỉ là niềm vinh dự của người dân địa phương mà còn mở ra cơ hội để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa - lịch sử của làng cổ bên sông Cầu. Sự kiện cũng góp phần khẳng định vị thế của Thổ Hà trong không gian văn hóa Kinh Bắc, nơi nổi tiếng với truyền thống làng nghề, kiến trúc cổ và các sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc.

Sau phần lễ trang trọng, không khí lễ hội tiếp tục sôi động với nhiều hoạt động văn hóa dân gian. Người dân và du khách tham gia các trò chơi truyền thống, thưởng thức các làn điệu quan họ mượt mà vang lên giữa không gian làng cổ. Những câu hát giao duyên tha thiết, khi trầm khi bổng, gợi nhắc nét đẹp văn hóa đặc trưng của vùng đất Kinh Bắc.

Sân đình làng Thổ Hà trở thành tâm điểm của lễ hội khi đoàn rước truyền thống di chuyển qua trong tiếng trống chiêng và sự cổ vũ của đông đảo người dân. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Dọc theo các con ngõ nhỏ của làng, du khách còn có dịp khám phá những bức tường gạch nung đỏ au - dấu tích của nghề gốm từng làm nên danh tiếng của Thổ Hà. Nhiều du khách tranh thủ ghi lại những khoảnh khắc đẹp của ngày hội như: đoàn rước đi qua cổng làng cổ, những cụ cao niên trang nghiêm trong nghi lễ tế, hay nụ cười rạng rỡ của người dân khi chứng kiến quê hương mình đón nhận danh hiệu di tích đặc biệt.

Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt của quần thể đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam

Lễ hội làng Thổ Hà năm nay vì thế mang ý nghĩa kép: vừa là dịp sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng, vừa là dấu mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản của địa phương. Trong nhịp sống hiện đại, những lễ hội như thế vẫn giữ vai trò kết nối cộng đồng, nuôi dưỡng ký ức văn hóa và khẳng định bản sắc của làng quê Bắc Bộ.

Khi tiếng trống hội dần lắng xuống, dòng người vẫn nán lại quanh sân đình, trò chuyện và chụp ảnh lưu niệm. Với người dân Thổ Hà, ngày hôm nay không chỉ là ngày hội đầu xuân mà còn là khoảnh khắc đáng nhớ khi di sản của quê hương được tôn vinh ở tầm quốc gia - một niềm tự hào được truyền lại cho các thế hệ mai sau./.

Công Đức

Nguồn: Báo ảnh Việt Nam