Đền Bà Hoàng là di tích lịch sử văn hóa thờ Thượng đẳng thần Bà Hoàng Đại Vương A Nùng, một nhân vật nổi tiếng trong lịch sử thế kỷ XI, người phụ nữ thao lược, tài ba, có công lớn trong thời nhà Lý. Hình ảnh của bà và ngôi đền thờ đã đi vào các trang tư liệu cổ như Đại Việt sử ký toàn thư; trong cuốn Đền thờ và lăng tẩm Việt Nam, Bà Hoàng Đại Vương A Nùng đã được vinh danh trang trọng. 

Các đại biểu, nhân dân và du khách dâng hương Đền Bà Hoàng.

Bà Hoàng, tên thật là Tôn Minh Đức, được nhân dân tôn sùng gọi là A Nùng, là người dân tộc Tày ở châu Khau Sầm (nay thuộc phường Nùng Trí Cao). Bà là vợ của Nùng Tồn Phúc, thủ lĩnh châu Quảng Nguyên, là thân mẫu của Khâu Sầm Đại Vương, Thái Bảo Nùng Trí Cao (nhân vật lịch sử gắn với tâm thức của dân tộc Tày - Nùng). Sinh ra trong gia đình khá giả, có học thức, bà nổi tiếng tinh thông, sáng tạo trong nhiều lĩnh vực của đời sống. Tương truyền, bà Hoàng là người truyền dạy cho người dân kỹ thuật dệt vải chàm truyền thống, đồng thời, am hiểu chữ nghĩa, biết nhiều bài thuốc chữa bệnh cho gia súc, giúp người dân vượt qua dịch bệnh, bảo vệ sản xuất. Vì vậy, bà được nhân dân tôn thờ là “Thần gia súc”. Thời nhà Lý, bà được phong là “Thượng đẳng thần, xuân thu nhị kỳ quốc lễ”, các triều đại sau tiếp tục gia phong mỹ tự.

Để tưởng nhớ công lao của bà, nhân dân lập đền thờ tại tổ 26, phường Nùng Trí Cao. Năm 2008, Đền Bà Hoàng được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Khai hội Đền Bà Hoàng.

Lễ hội Đền Bà Hoàng được tổ chức vào dịp Rằm tháng Giêng với các nghi thức truyền thống đặc sắc của địa phương nhằm tưởng nhớ, tri ân và tôn vinh công lao của Minh Đức Hoàng hậu A Nùng. Qua đó, tiếp tục phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, giáo dục thế hệ hôm nay và mai sau, bồi đắp niềm tự hào quê hương, nâng cao ý thức bảo tồn di sản văn hóa. Đây là dịp để nhân dân và du khách thành tâm dâng hương, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu; lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp trong hành trình xây dựng, phát triển quê hương Cao Bằng.

Trương Quyến - Đàm Kiều 

Nguồn: Báo Cao Bằng