Trải thời gian, ngôi đền bị xuống cấp và đã nhiều lần được trùng tu tôn tạo. Năm 1962, đền bị phá dỡ phần ngói, bộ khung chuyển về sân hợp tác xã để làm kho thóc và trường học. Năm 1989 - 1990, nhân dân đã khôi phục, tôn tại lại đền. Năm 2004 - 2005, xây dựng tòa Tiền tế và Tam môn. Đền và chùa Cổ Lũng nằm liền kề nhau tạo thành quần thể di tích thâm nghiêm cổ kính.

Cổng đền Cổ Lũng

Tòa Tiền tế đền Cổ Lũng

Đền Cổ Lũng hiện còn các công trình: Tam môn, Tiền tế, đền Hạ, đền Trung, đền Thượng và nhà Tạo soạn. Tiền tế có quy mô 3 gian 2 mái, kiến trúc kiểu “bình đầu bít đốc cột trụ cánh phong”, phía trước và sau để thoáng.

Đền Hạ 3 gian, bộ vì bằng gỗm, kết cấu kiểu “chồng rường giá chiêng” tiền bẩy, hậu bẩy. Đền Trung 3 gian, bộ khung gỗ và có kết cấu tương tự tòa đền Hạ. Đền Thượng 3 gian, bộ khung gỗ lim, kết cấu vì nóc kiểu “kẻ chuyền, giá chiêng”. Hầu hết trên các cấu kiến trúc được soi gờ chi, bào trơn đóng bén bén không trang trí.

Mặt trước đền Hạ

Ban thờ tại gian giữa đền Trung

Hoành phi, chất liệu gỗ, thế kỷ XIX

Theo thần phả, đền Cổ Lũng thờ đức thánh Phạm Ban và Lý Hồng Nương công chúa. Phạm Ban là người địa phương, văn võ song toàn. Ông là người có công đại phá quân Chiêm Thành và giặc Chà Và (Xiêm La), được vua Lý Thái Tông cử đi trấn thủ vùng đất Thanh Hóa - Nghệ An.

Do có nhiều công lao, nhà vua phong chức tước và gả công chúa Hồng Nương cho ông. Hai vợ chồng ông về quê mở tiệc khao dân. Về sau cả 2 cùng mất tại đất Cổ Lũng. Vua Lý thương tiếc và làm lễ mai táng chu tất cho phép dân làng lập miếu đền thờ cúng, hàng năm đều phong sắc cho dân phụng thờ. Người dân địa phương đã xây dựng đền Cổ Lũng để thờ phụng và tưởng niệm Phạm Ban và công chúa Hồng Nương.

  Ngai thờ, bài vị đặt tại gian giữa tòa đền Thượng

Hội đền được tổ chức chung với hội làng Đình Cả vào ngày 13 tháng Giêng. Ngày sinh tướng công Phạm Ban (12 tháng Giêng). Ngày sinh Lý Hồng Nương (02 tháng 10). Ngày giỗ Thánh (03 tháng 9). Ngoài ra còn có các ngày tuần rằm tiết lệ hàng tháng nhân dân địa phương ra đền làm lễ. Hàng năm vào dịp lễ hội truyền thống chính quyền và nhân dân tổ chức trang nghiêm để tưởng nhớ, tỏ lòng tri ân công đức với các vị Thánh, đồng thời thu hút đông đảo nhân dân địa phương hướng về cội nguồn, thể hiện truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta “Uống nước nhớ nguồn”, góp phần thắt chặt mối đoàn kết cộng đồng làng xã, làm giàu thêm truyền thống văn hoá của địa phương

Với những giá trị tiêu biểu trên, Đền Cổ Lũng đã được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa Quốc gia,Quyết định số 74-VH/QĐ, ngày 02/02/1993.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử huyện Tiên Du