Bia Ma Nhai được khắc trực tiếp lên vách đá núi vôi dựng đứng, ở vị trí cao hơn mặt đất khoảng 20 mét. Ảnh Ngọc Quân.

Theo Quyết định số 236/QĐ-TTg về việc công nhận bảo vật quốc gia của Thủ tướng Chính phủ, Nghệ An vinh dự có 6 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là bảo vật quốc gia, trong đó có văn bia "Ma nhai kỷ công bi ký" ở xã Con Cuông.

"Ma nhai kỷ công bi ký" được khắc trên vách núi Thành Nam tại xã Con Cuông. Văn bia có niên đại năm 1335 dưới triều Trần, mang giá trị đặc biệt về lịch sử quân sự và quá trình bảo vệ vùng biên viễn phía Tây của quốc gia Đại Việt trong thế kỷ XIV.

Tấm bia cổ kỳ bí nằm ẩn khuất sau dãy núi đá vôi trùng điệp. Đây cũng là tấm bia được khắc trực tiếp lên núi cổ nhất tại Việt Nam. Dù đã trải qua gần 700 năm, từng nét chữ trên tấm bia Ma Nhai vẫn như trường tồn cùng thời gian.

Theo sử sách ghi chép, văn bia do Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn biên soạn và khắc lên vách núi. Tấm bia nhằm kỷ niệm chiến công của Thái thượng hoàng Trần Minh Tông (1300 đến 1357) chống giặc Ai Lao.

Các chuyên gia đã rập thác, ghi chép toàn bộ nội dung, hình thức và hoa văn của văn bia để phục vụ công tác số hóa, nghiên cứu và bảo tồn. Ảnh Ngọc Quân.

Vào đầu thế kỷ XIV, quan hệ bang giao giữa Đại Việt với nước láng giềng Ai Lao có nhiều mối bất hòa. Lợi dụng tình hình đó, một số bộ tộc ở phía Tây Nghệ An được sự hậu thuẫn của Ai Lao đã nhiều lần đem quân đánh chiếm, cướp phá khiến người dân vô cùng cực khổ.

Năm Ất Hợi niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (năm 1335), Thái thượng hoàng Trần Minh Tông quyết định thân chinh chỉ huy quân đội, tiến đánh Ai Lao. Thấy binh hùng tướng mạnh của nhà Trần, giặc Ai Lao thất thế nên rút quân, từ bỏ ý định xâm phạm bờ cõi Đại Việt.

Trên đường hồi kinh, trong lúc nghỉ ngơi dưới chân núi Thành Nam, Thái thượng hoàng Trần Minh Tông lệnh cho Phát vận sứ Nguyễn Trung Ngạn soạn văn, khắc chữ ghi lại chiến công đánh đuổi quân Ai Lao trên vách đá.

Ông Cao Tiến Thịnh, Trưởng phòng Kinh tế xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An cho biết thêm, Bia Ma Nhai được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 2011. Chính quyền đã làm biển chỉ dẫn, bảng giới thiệu, xây lối lên xuống bằng bê tông.

Việc công nhận sẽ mở ra cơ hội quan trọng cho di tích trong việc được quan tâm, bảo vệ và đầu tư tu bổ đúng mức. Ảnh Ngọc Quân.

Với kích thước 213cm x 155cm, tấm bia gồm 14 dòng văn khắc ngắn gọn với tổng cộng 155 chữ Hán cổ, mang phong cách thư pháp đặc trưng thời Trần. Đáng chú ý, nét chữ trên bia có đường kính trung bình tới 10,5cm, thuộc hàng lớn nhất được biết đến trong hệ thống bia đá Việt Nam.

Không chỉ mang giá trị lịch sử về một chiến công vang dội, bia Ma Nhai còn là một di sản quý giá của nền văn hóa trung đại Việt Nam. Đây còn là một áng hùng văn độc đáo quý hiếm thời Trần ở Nghệ An nói riêng cũng như Việt Nam nói chung.

Bia Ma nhai kỷ công bi văn hiện là bia duy nhất thời Trần trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Đây cũng là văn bia độc đáo vì được khắc trực tiếp lên núi đá. trong khi các văn bia khác đều là loại chế tác.

"Việc công nhận sẽ mở ra cơ hội quan trọng cho di tích trong việc được quan tâm, bảo vệ và đầu tư tu bổ đúng mức. Không những vậy, danh hiệu này còn có ý nghĩa đặc biệt trong việc quảng bá giá trị di sản văn hóa dân tộc, tạo động lực cho phát triển du lịch văn hóa, sinh thái tại vùng miền núi Nghệ An", đại diện UBND xã Con Cuông cho biết.

Ngọc Quân

Nguồn: VOV