Cựu Đôi là một làng cổ, xưa thuộc tổng Phú Kê huyện Tiên Lãng. Sau Cách mạng tháng Tám - 1945, thuộc xã Minh Đức huyện Tiên Lãng. Từ năm 1987,thị trấn Tiên Lãng được thành lập theo Quyết định số 33-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng, Cựu Đôi thuộc khu II, thị trấn Tiên Lãng,thành phố Hải Phòng.

Căn cứ vào bản thần phả phúc thần còn lưu giữ, đình Cựu Đôi thờ ngài Đào Quang, quê gốc ở trang Vĩnh Thế, phủ Kinh Môn, Hải Dương, dạy học ở trang Cựu Đôi.

 Khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa, ông cùng 3 người là: Hoàng Công Đường, Trần Công Cát, Nguyễn Công Châu và 10 trai tráng đều ở trang Cựu Đôi gia nhập cuộc khởi nghĩa.Sau thắng lợi, Đào Quang được Trưng Vương phong chức “Trung phẩm đạo tướng”.

Ba ông Châu, Đường, Cát được phong làm tướng quân. Đoàn quân do Đào Quang dẫn đầu sau khi được phong chức đã tạ lễ Bà Trưng rồi trở lại trang Cựu Đôi chăm lo việc nông trang, khuyến bảo việc học hành, cố kết nhân tâm, được dân chúng yêu mến, cảm phục.

Đào Quang cùng các ông Hoàng Công Đường, Nguyễn Công Châu và Trần Công Cát đều qua đời tại trang Cựu Đôi vào ngày 15 tháng 11 âm lịch.

Để ghi nhớ công lao của bậc tiền nhân có công đánh giặc giúp nước và mở mang làng xóm, nhân dân trang Cựu Đôi từ ngàn xưa đã lập đền rồi làm đình thờ Đào Quang và ba ông Đường, Châu, Cát tại vị trí trung tâm của trang ấp, nay là thị trấn Tiên Lãng.

 

Đình Cựu Đôi dựng trên một khu đất cao ráo, mặt chính hướng Nam. Tiếp giáp với đình về phía Tây và phía Bắc là trụ sở UBND huyện.

Đình có bố cục mặt bằng kiểu chữ Đinh gồm toà tiền tế và hậu cung. Tiền tế có năm gian. Thành phần chịu lực của toà tiền tế là bộ khung gỗ lim với cấu kiện chính là các bộ vì kiểu bốn hàng chân cột, hai hàng cột cái và hai hàng cột quân. Tất cả các cột đều được kê trên những chân tảng bằng đá xanh đục giật cấp đế vuông mặt tròn.

Vì nóc tiền tế làm kiểu “chồng rường giá chiêng”, riêng hai vì nóc ở hai đầu hồi được nong ván để tạo diện trang trí; vì nách làm kiểu “kẻ ngồi”. Liên kết dọc tiền tế là hệ thống xà nối các bộ vì với nhau thành hệ khung vững chắc, thân xà bào trơn không trang trí. Trong tổng số 42 cột gỗ lim, đường kính từ 0.38m, năm gian tiền đình có 26 cột, 3 gian hậu cung có 16 cột. Khoảng nối giữa tiền tế và hậu cung tính từ hàng cột tới vì xà thứ nhất của gian hậu là 2.4m, tạo thành 2 bờ xối.

Hệ mái của tiền tế làm kiểu thức mái đao tàu góc, lợp ngói mũi hài. Bờ nóc đắp trang trí lưỡng long chầu hổ phù đội quả lôi. Hai đầu bờ nóc đặt hai kìm nóc, các góc đao được đắp các hình rồng, phượng, lân cách điệu.

Hậu cung đình gồm ba gian, xây kiểu tường hồi bít đốc. Hậu cung có bốn bộ vì,khoảng cách từ chân hàng cột tới vách tường bằng 0.5m, tạo thành lối đi ở 2 bên cung. Khoảng rộng ở chính giữa các hàng cột và vì, xà để hương án và các đồ thờ tự.

Đình Cựu Đôi đã được Bộ Văn hoá - Thông tin và Thể thao xếp hạng là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia theo Quyết định số 2307/QĐ ngày 30/12/1991.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử huyện Tiên Lãng